Perianal Apse Nedir?
Perianal apse halk arasında sıkça makat apsesi olarak adlandırılan, makat bölgesinde ani başlayan şiddetli ağrı, şişlik ve kızarıklık ile seyreden bir enfeksiyon durumudur. Tıbbi olarak ise anal apse veya daha geniş kapsamlı olarak anorektal apse terimleri kullanılır.
Bu durum makat çevresindeki salgı bezlerinin tıkanması ve enfekte olması sonucu oluşur. Eğer tedavi edilmezse apse derin dokulara yayılır, komşu boşluklara bulaşır ve hastada ciddi ağrı, ateş gibi sistemik enfeksiyon belirtileri gelişebilir. En kötü senaryoda ise apse kan yoluyla yayılarak sepsis (kan zehirlenmesi) gibi hayatı tehdit eden durumlara yol açabilir.
Perianal Apse Belirtileri Nelerdir?
Perianal apse belirtileri aşağıdaki gibidir:
- Şiddetli makatta ağrı: Başlangıçta hafif olan ağrı zamanla şiddetlenir, oturma ve tuvalet yapmayı zorlaştırır.
- Makat çevresinde şişlik ve kızarıklık: Dışarıdan rahatça görülebilir, bazen top gibi sert bir şişlik hissedilir.
- Ateş, halsizlik, titreme: Enfeksiyon ilerlediğinde sistemik belirtiler ortaya çıkar.
- Makattan irin veya iltihap gelmesi: Apse patlarsa irin boşalabilir.
- Tuvalet yaparken ağrının artması: Perianal apse yorumları ve hasta şikayetlerine göre özellikle dışkılama sırasında ağrı daha belirgindir.
Bu belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden bir genel cerrahi veya proktoloji uzmanına başvurmak gerekir.
Perianal Apse Neden Olur? Makat Apsesi Sebepleri Nelerdir?
Perianal apse çoğunlukla anal kanalın dentat çizgisi çevresinde bulunan küçük bezlerin salgı kanallarının tıkanması ve bu bölgede bakteri enfeksiyonu oluşması sonucu meydana gelir. Bu bezler normalde anal kanalın kayganlığını sağlar ancak tıkanma olursa burada iltihap birikir ve apse gelişir.
Sık Rastlanan Nedenler
- Anal bezlerin tıkanması: İshal, kabızlık veya yabancı cisimler nedeniyle bezlerin salgı kanalları tıkanabilir.
- Dışkı kanalına yabancı cisim girmesi veya katı büyük dışkının bez kanallarını tıkaması.
- Crohn Hastalığı: İnflamatuar bağırsak hastalıkları içinde en sık anal apseye sebep olan hastalıktır. Crohn hastalarının %10-20’sinde anorektal apse veya anal fistül gelişir.
- Ülseratif kolit, tüberküloz ve makat kanseri: Daha az görülür ama önemli nedenlerdir.
- Anal fissür veya hemoroid enfeksiyonları: Bakteriyel enfeksiyonlarla apse gelişebilir.
- Lokal anestezi uygulamaları sonrası iltihap veya bağırsak lavmanı sonrası yara enfeksiyonu gibi tıbbi müdahaleler de nadiren apseye yol açabilir.
Nadir Sebepler
- Tromboze olmuş hemoroidin patlaması ile oluşan enfeksiyon
- Yaralanmalar veya makat bölgesine yapılan müdahaleler sonrası gelişen enfeksiyonlar
Anal Apse Türleri ve Yerleşim Yerleri
Perianal apse yerleşim yerine göre farklı tiplerde görülür. Her tipin kendine özgü klinik bulguları ve tedavi yaklaşımları vardır.
1. Perianal Apse
- En yaygın görülen apse tipidir.
- Makat çevresi ve cilt altındaki dokuda oluşur.
- Makat kenarında belirgin şişlik ve ağrıya sebep olur.
2. İntersfinkterik Apse
- İç ve dış anal kaslar arasındaki boşlukta gelişir.
- Düşük tip: Anal kenara doğru yayılır, dışkılama sırasında şiddetli ağrı ve makat kenarında şişlik yapar.
- Yüksek tip: Rektuma doğru yayılır, muayenede rektum kenarında ödem ve hassasiyet olur. Tanısı zor olabilir.
3. İskiorektal Apse
- İskiorektal boşlukta gelişir, genellikle anal kanalın arka kısmında başlar.
- Dış sfinkter boyunca yayılır, bazen “at nalı apse” şeklinde geniş bir alanı tutar.
4. Supralevator Apse
- Rektum ile levator kası arasında yerleşir, nadir görülür.
- Çoğunlukla dentat çizgi yakınındaki iltihabın yukarı yayılmasıyla oluşur.
- Ayrıca kolon divertiküliti, ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi hastalıklardan da kaynaklanabilir.
- Tanısı zor olup, genellikle ileri görüntüleme yöntemleri gerektirir.
Bu farklı apse türlerinin ayrımı, tedavi ve cerrahi yaklaşım açısından önemlidir.
Perianal Apse Tanısı Nasıl Konur?
Klinik Muayene
Perianal apse tanısında en önemli ve genellikle yeterli olan yöntem fizik muayenedir. Hastanın şikayetleri ve doktorun yaptığı muayene ile çoğu apsenin teşhisi konabilir.
- Makat ağrısı: Apseye bağlı ağrı genellikle şiddetlidir ve zamanla artar.
- Makat çevresinde kızarıklık ve şişlik: Yüzeyel apselerde kolayca fark edilir.
- Parmak muayenesi: Derin apselerde makat içine parmakla dokunulduğunda hassas, şişlik veya sertlik hissedilir.
- Anal fissür veya tromboze hemoroid ile karışabilir: Ayırıcı tanı için dikkatli değerlendirme gerekir.
Görüntüleme Yöntemleri
Bazı durumlarda özellikle derin apselerde ve karmaşık vakalarda ek görüntüleme yöntemlerine ihtiyaç duyulur:
- Ultrasonografi (Endoanal veya perianal): Apse varlığı ve yayılımını göstermede yardımcıdır, ancak derin bölgeleri ve supralevator apseleri değerlendirmede sınırlı olabilir.
- Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR): Apse yerleşimi, boyutu ve çevre yapılarla ilişkisini en doğru gösteren yöntemdir. Tekrar eden veya kompleks apselerde tercih edilir.
- Bilgisayarlı Tomografi (BT): Özellikle şüpheli supralevator apselerde ve enfeksiyonun yayılımını değerlendirmek için kullanılır.
Perianal Apse Nasıl Tedavi Edilir?
Perianal apse tedavisi sürecinin temelinde cerrahi drenaj yani apse boşaltılması yatar.
1. Kesi ve Drenaj (İnsizyon + Drenaj)
- Apse boşaltımı en etkili tedavidir.
- Lokal anestezi altında yüzeysel apseler boşaltılabilir, ancak büyük ve derin apselerde spinal ya da genel anestezi tercih edilir.
- Apsenin tüm bölümleri boşaltılmalı, yeterli drenaj sağlanmalıdır.
- Geniş apselerde dren konabilir.
- Drenaj sonrası bazı durumlarda antibiyotik tedavisi başlanabilir.
2. Antibiyotik Tedavisi
- Tek başına antibiyotik apsede genellikle yeterli değildir.
- Ancak bağışıklık sistemi zayıf hastalarda, yaygın enfeksiyonda veya cerrahi sonrası destek tedavi olarak verilebilir.
3. Fistül Oluşumunun Önlenmesi
- Apse sonrası anal fistül gelişebilir.
- Bazı cerrahlar apse boşaltımı sırasında fistül kanalı tespiti ve fistülotomi önerebilir.
- Ancak sfinkter hasarı riski ve inkontinans endişesi nedeniyle çoğunlukla önce sadece drenaj yapılır, fistül gelişirse sonradan tedavi edilir.
4. Seton Uygulaması
- Seton, fistül tedavisinde kullanılan kalıcı drenaj sağlayan ince bir materyaldir.
- Apse tedavisinde ilk seçenek değildir ve genellikle fistül tedavisinde kullanılır.
Perianal Apse ameliyatı Sonrası Komplikasyonlar
Perianal apse ameliyatı olanlar için yaşanabilecek komplikasyonlar aşağıdaki gibidir:
- Kanama: %1-2 oranında olabilir.
- İdrar Retansiyonu: Spinal anestezi sonrası nadir görülebilir.
- Tekrarlayan Apse: Tedavi gecikirse veya drenaj yetersiz olursa ortaya çıkabilir.
Özel Durumlar ve Perianal Apse Yönetimi
1. Bebek ve Çocuklarda Perianal Apse
- Çocuklarda perianal apse genellikle basit kesi ve drenaj ile tedavi edilir.
- Çoğu kez anal fistüle dönüşmez ve iyileşme hızlıdır.
- Tekrarlayan apselerde ya da fistül gelişiminde ek cerrahi müdahale gerekebilir.
2. Bağışıklık Sistemi Baskılanmış Hastalarda Perianal Enfeksiyonlar
- Lösemi, lenfoma, AIDS gibi hastalarda anal apse riski artar.
- Bu hastalarda enfeksiyon daha yaygın ve ağır seyreder.
- Nötrofil sayısının düşük olduğu durumlarda apse gelişimi daha olasıdır.
- Tedavi daha agresif ve multidisipliner yaklaşımı gerektirir.
3. Nekrotizan Anorektal Enfeksiyon (Fournier Gangreni)
- Çok ciddi, hızla ilerleyen enfeksiyon türüdür.
- Perineal ağrı, şişlik, ateş, titreme, dokularda ödem ve yaygın iltihaplanma belirtileri vardır.
- Daha çok 50 yaş civarı erkeklerde görülür, diyabet, alkolizm, obezite ve bağışıklık sistemi bozuklukları risk faktörüdür.
- Tedavisi acil, geniş cerrahi debridman ve yoğun antibiyotik tedavisidir.
- Multidisipliner yaklaşım şarttır.
Perianal apse erken teşhis ve hızlı cerrahi müdahale ile başarılı şekilde tedavi edilebilir. Belirtiler ortaya çıkar çıkmaz doktora başvurmak, komplikasyonları ve yaşam kalitesi kaybını önler. Tedavi sonrası doktor kontrollerini aksatmamak, apse tekrarı veya fistül gelişimini önlemek açısından önemlidir.
SIK SORULAN SORULAR
Makat apsesi neden olur?
Anal kanal bezlerinin tıkanması ve enfekte olması, Crohn hastalığı, dışkı kanalına yabancı cisim veya travma.
Makat apsesi acile gidilir mi?
Evet, makat apsesi acil cerrahi müdahale gerektiren bir durumdur. Tedavi geciktirilmemelidir.
Evde apse boşaltılır mı? Perianal apse evde tedavi edilir mi?
Hayır, apse mutlaka hastane veya klinik şartlarında steril ortamda boşaltılmalıdır.
Makat apsesi kansere dönüşür mü?
Hayır, makat apsesi kansere dönüşmez. Ancak bazı kanser türlerinde apseler ilk bulgu olabilir.
Perianal Apse ameliyatı nasıl yapılır?
Cerrahi olarak apse bölgesine kesi yapılarak irin boşaltılır, gerekirse dren yerleştirilir. Lokal veya genel anestezi uygulanır.
Makat apsesi kaç günde geçer?
Cerrahi müdahale sonrası ödem ve ağrı genellikle 7-10 gün içinde azalır. İyileşme daha uzun sürebilir.
Apse iğneyle patlatılır mı?
Yüzeysel apselerde iğne ile boşaltma olabilir ama cerrahi drenaj daha güvenlidir.
Makat apsesi krem ile geçer mi?
Hayır, krem tedavisi apsede etkili değildir. Ağrı kesici kremler destek amaçlı kullanılabilir.
Perianal apse tanısı zor mudur?
Yüzeysel apseler kolay teşhis edilirken, derin yerleşimli apselerde bazen hastalık grip veya diğer enfeksiyonlarla karışabilir. Bu durumda görüntüleme gerekebilir.
Makatta iltihap neden olur?
Apse, fistül, ülseratif kolit veya makat sarkması gibi durumlar makatta iltihaba neden olabilir.
Perianal apse kendiliğinden geçer mi?
Makat apsesi kendiliğinden genellikle geçmez. Yüzeysel olan apseler bazen patlayıp boşalabilir. Ancak derin olan apselere muhakkak müdahale etmek gerekir. Ayrıca kendiliğinden geçmesini beklemek hastalığın ilerlemesine ve daha zor tedavi edilmesine sebep olabilir.
Perianal apse antibiyotikle geçer mi?
Yeni başlamış ve çok büyümemiş anal apseler de antibiyotik kullanımı şikayetleri azaltabilir ve apsenin küçülmesine sebep olabilir ancak daha büyük apselerde antibiyotik tedavisi tek başına yetmez apseyi acilen boşaltmak gerekir.
Bu yazı Doç. Dr. Yahya Çelik tarafından kaleme alınmıştır.
Sayfa içeriği yalnızca genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya kişisel tıbbi öneri niteliği taşımaz. Şikayetinizle ilgili değerlendirme, tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurunuz.
Doç. Dr. Yahya Çelik, genel cerrahi ve özellikle proktoloji alanında uzmanlaşmış, makat hastalıklarının tanı ve tedavisinde modern, bilimsel ve minimal invaziv yaklaşımlar uygulayan bir hekimdir. Anal fissür, perianal fistül, hemoroid, anal stenozis (makat darlığı), pilonidal sinüs ve anorektal apseler gibi hastalıkların tedavisinde ileri cerrahi deneyime sahiptir.
