Rektal Prolapsus (Makat Sarkması) Nedir? Makat Sarkması Belirtileri

Makat sarkması, rektumun (kalın bağırsağın son kısmı) anüsten dışarı doğru sarkmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu durum iki ana formda görülür:

• Rektal Mukozal Prolapsus: Sadece rektumun iç mukozal tabakasının sarkmasıdır. Çoğunlukla çocuklarda, genç yetişkinlerde ve kronik zorlanması olan kişilerde görülür. Çok sık görülen ancak daha hafif bir formdur. Tedavi edilmezse ilerleyebilir.
• Total Rektal Prolapsus: Rektumun tüm duvar kalınlığıyla anüsten dışarı çıkmasıdır. Daha ileri derece ve daha ciddi belirtiler oluşturur.

Rektal Mukozal Prolapsus Neden Olur?

Rektal mukozal prolapsus, genellikle pelvik taban zayıflığı, anal sfinkter gevşekliği veya rektumun iç duvarını zorlayan durumlara bağlı gelişir. Makat sarkması nedenleri aşağıdaki gibidir:

• Kronik kabızlık ve ıkınma. Sürekli zorlanma rektum mukozasının dışarı doğru kaymasına neden olur.
• Uzun süreli ishal atakları. Bağırsak hareketlerinin artması ve anal bölgenin sürekli tahriş olması mukozal gevşemeye yol açar.
• Pelvik taban zayıflığı. Özellikle kadınlarda doğumlar, yaş alma, bağ dokusu zayıflığı ile ilişkilidir.
• Hemoroid ve inflamatuvar anorektal hastalıklar. Bölgedeki kronik inflamasyon mukozanın gevşemesini kolaylaştırır.
• Çocuklarda anal sfinkter gelişim bozuklukları. Bebek ve çocuklarda en sık neden konstipasyon ve uygunsuz tuvalet alışkanlığıdır.
• Anal veya rektal bölgede geçirilmiş bazı ameliyatlar dokuların zayıflamasına neden olabilir.

Makat Sarkması Belirtileri Nelerdir?

Hastalığın şiddetine göre belirtiler değişebilir. En sık görülen makat sarkması belirtileri aşağıdaki gibidir:

• Dışkılama sırasında zorlanma, barsakta tıkanma hissi, gaytanın makata inmemesinde zorluk
• Anüsten dışarı çıkan küçük, pembe-kırmızı mukoza dokusu (ileri evrede)
• Anal bölgede dolgunluk hissi
• Mukuslu akıntı
• Tuvalet sonrası tam boşalamama hissi
• Kanama veya çizgi şeklinde taze kan
• Anal kaşıntı ve irritasyon
• Bazı hastalarda hafif gaz/dışkı kaçırma

Halka şeklinde dışarı çıkan doku genellikle kendiliğinden içeri döner, bu durum total prolapsustan ayırıcı bir özelliktir.

Makat Sarkması Nasıl Teşhis Edilir?

Rektal mukozal prolapsusun tanısı çoğunlukla fizik muayene ile konur. Ancak bu muayene özeldir. İstirahatte anatomik olarak normal görünür. Ancak tuvalet sırasında sarkma olur. Tanı koymak için hastanın muayene sırasında tuvalet pozisyonda ve ıkınması gerekmektedir. Muayene sırasında görülen tipik bulgular:

• Rektal tuşede ıkınmakla oluşan rektal mukozal katlantılar
• Anüsten dışarı çıkan mukoza kıvrımları (ilerleyen dönemde)
• Rektal tuşede sfinkter tonusunda azalma olabilir
• Mukozal prolapsus genellikle radyal kıvrımlar gösterir
•  Total prolapsus ise dairesel/kontrakt kıvrımlarla ayırt edilir

Gerekli olabilecek ek tetkikler:

• Anoskopi / rektoskopi
• Defekografi
• Anal manometri (sfinkter gücünü değerlendirmek için)
• Kolonoskopi (özellikle kanama veya ek bağırsak şikayetleri varsa)

Makat Sarkması Tedavisi

Makat sarkması tedavisi prolapsusun derecesine, hastanın yaşına, altta yatan nedenlere ve eşlik eden anorektal hastalıklara göre planlanır.

Konservatif (İlaç ve Yaşam Tarzı) Tedavi

Hastalığın erken döneminde ve çocuklarda ilk basamaktır.

• Kabızlığın etkin tedavisi: lif takviyeleri, su tüketimi artırma
• Tuvalette uzun süre oturmaktan kaçınma
• Doğru tuvalet alışkanlığı eğitimi
• Pelvik taban egzersizleri (Kegel)
• Mukozayı tahriş eden gıdalardan kaçınma

Bu yöntemler, özellikle hafif olgularda şikayetleri belirgin azaltabilir.

Enjeksiyon (Skleroterapi)
Mukozayı desteklemek için bazı hastalarda uygulanabilir. Çocuklarda daha yaygın, yetişkinlerde seçilmiş vakalarda kullanılır.

Cerrahi Tedavi
Konservatif tedaviyle yanıt alınamayan veya sık tekrarlayan prolapsuslarda cerrahi uygulanır.
Rektal mukozal prolapsusa özgü cerrahi yöntemler:
• Mukoza rezeksiyon (Delorme Yöntemi): Prolabe olan sadece mukoza olduğu için yüzeysel bir cerrahi yapılır. Sphincter korunur ve iyileşme hızlıdır.
• Mukoza peksasyonu / askı teknikleri: Mukoza yerinde sabitlenir ve tekrar prolabe olması engellenir.
• Eşlik eden hemoroid veya fissür varsa kombine girişimler: Prolapsusu tetikleyen diğer hastalıkların da aynı seansta tedavisi gerekebilir.

Total Rektal Prolapsus Tedavisi
• Çoğunlukla cerrahi gerektirir.
• Abdominal veya perineal yaklaşımlar uygulanabilir.
• Pelvik taban onarımı da genellikle tedaviye eklenir.

Makat Sarkmasından Korunma Yolları

Hastalığı önlemede en önemli faktör bağırsak alışkanlıklarının düzenlenmesidir.

• Kabızlıktan kaçınmak: düzenli lif tüketimi, yeterli su içimi
• Tuvalette aşırı ıkınmamak
• Uzun süre oturur pozisyonda tuvalette kalmamak
• Pelvik taban kaslarının güçlendirilmesi
• Aşırı ishal ataklarında erken tedavi
• Hemoroid ve anal fissür gibi eşlik eden hastalıkların zamanında tedavisi

Rektal mukozal prolapsus, erken dönemde fark edildiğinde yaşam tarzı düzenlemeleri ve minimal girişimsel yöntemlerle başarılı bir şekilde tedavi edilebilen bir hastalıktır. Tedavi edilmediğinde ilerleyebilir ve total prolapsus gibi daha ciddi tabloya dönüşebilir. Bu nedenle:

• Doğru tanı,
• Hastaya özel tedavi planı,
• Pelvik taban fonksiyonlarının değerlendirilmesi,
• Ve düzenli takip oldukça önemlidir.

Doç. Dr. Yahya Çelik

Doç. Dr. Yahya Çelik, genel cerrahi ve özellikle proktoloji alanında uzmanlaşmış, makat hastalıklarının tanı ve tedavisinde modern, bilimsel ve minimal invaziv yaklaşımlar uygulayan bir hekimdir. Anal fissür, perianal fistül, hemoroid, anal stenozis (makat darlığı), pilonidal sinüs ve anorektal apseler gibi hastalıkların tedavisinde ileri cerrahi deneyime sahiptir.