Anal fissür (makat çatlağı) anüs astarında oluşan yırtıktır. Genellikle arka orta hatta oluşur. Yaygın görülen rahatsızlıklardan biridir ve sıklıkla da 20-39 yaş arasındaki hastalarda görülür. Yaygın olarak kabızlık, ishal, doğum, cerrahi gibi anal kanalda travma yapan etkenler sonucunda oluşur.
Anal Fissür Nedir?
“Anal fissür nedir?” sorusu sık merak edilen konulardan biridir. En basit tanımı ile anal fissür bir diğer adıyla da makat çatlağı; çeşitli nedenlere bağlı olarak makat bölgesinde oluşan çatlaklardır. Bu bölgede meydana gelen yırtılmalar dışkılama anında zorlanma ve sık ıkınmaya bağlı olarak gelişebilir. Bununla birlikte ishal durumunda da sık dışkılama sonucu makat bölgesinin sık temizlenmesiyle de oluşabilir.
Makat bölgesinde meydana gelen bu çatlaklar bölgenin hassas olması nedeniyle şiddetli ağrılara yol açabilir. Bu ağrı makat çatlağı yaşayanlar tarafından “dışkılama sırasında makat bölgesinde keskin bir cismin batmasına benzer bir ağrı” şeklinde tanımlanır. Ağrının yanında çatlağın boyutuna bağlı olarak değişen miktarda kanama da yaşanabilir.
Bazı hastalarda anal fissür, anal kanalın içerisinde daha geniş bir alana yayılabilir. Bu durumda makat çatlağı iyileşme süreci daha uzun sürebilir. Tüm bu nedenlerden anal fissür sorunu yaşayan kişiler mutlaka kolorektal cerrahi muayenesinden geçmelidir.
Akut Makat Çatlağı Nedir?
4 haftadan daha kısa süredir şikayetleri olan hastalardır. Mukozada bir çizik gibi gözlenir. Makatta şiddetli bir ağrı ve damlama şeklinde kanama şikayetlerine sebep olur. Derin değildir ve çizik etrafında kabarıklık yoktur.
Kronik Makat Çatlağı Nedir?
4 haftadan uzun süren şikayetler mevcuttur. Kronik çatlaklar genellikle iyileşmeme eğilimindedir. Kronikleştiğinde çatlağın kenarları sertleşir ve çatlağın dip kısmında makat kaslarının lifleri gözle görülebilir hale gelir. Ayrıca çatlağın yanında küçük bir et parçası (sentinel polip ya da et beni gibi fibroepitelyal polip) oluşabilir. Bunlar çatlağın uzun süredir var olduğunun işaretidir.
Anal Fissür Neden Olur?
“Anal fissür neden olur?” sorusu da sıklıkla merak edilen konulardan biridir. Anal fissürün yani makat çatlağının oluşmasındaki en yaygın neden anüsteki cildin aşırı gerilmesi ya da tahriş olmasıdır. Bu durumun sonucunda anüs kaslarında sıkılaşma ve çatlaklar oluşabilir. Bu çatlakların oluşumunu tetikleyen birçok faktör vardır. Bu faktörler genellikle kişinin yaşam tarzı, sindirim sistemi ve dışkılama alışkanlıklarıyla yakından ilgilidir.
“Makatta çatlak neden olur?” sorusunun yanıtı aşağıdaki gibidir:
- En yaygın nedenlerden biri sert dışkılama ve kabızlıktır. Sert dışkı nedeniyle anüs bölgesindeki hassas cilt yırtılabilir.
- Kronik ishal de bir diğer nedendir. Kişinin sık sulu dışkılaması anal bölgede tahriş yaşanmasına neden olabilir ve bu durum anal fissürü tetikleyebilir.
- Kişinin dışkılama anında aşırı ıkınması da bu durumun yaşanmasında etkilidir. Aşırı ıkınma ile anüs kasları zorlanarak çatlak oluşumuna yol açabilir.
- Vajinal doğum anında anüs bölgesi aşırı gerilebilir ve bu durum çatlak oluşmasına neden olabilir.
- Kişinin sahip olduğu yanlış beslenme alışkanlıkları da dışkının sert yapıda olmasına neden olabilir ve sert yapılı dışkı anal bölgede hasara yol açabilir.
- Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları de makat bölgesinde çatlağa neden olabilir.
- Kişinin uzun süre oturması da kan dolaşımının yavaşlamasına ve makat bölgesinde bulunan dokuların zayıflamasına yol açabilir.
Makat çatlağının nedenlerini daha detaylı öğrenmek için “Makat Çatlağı Neden Olur?” başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.
Makat Çatlağı Belirtileri Nelerdir?
Makat çatlağı belirtileri aşağıdaki gibidir:
- Dışkılama anında veya sonrasında yaşanan şiddetli ağrı,
- Makat bölgesinde batma ve yanma hissi,
- Dışkılama anında veya sonrasında yaşanan kanama,
- Anüs bölgesinde kaşıntı ve hassasiyet hissi,
- Makat bölgesinde gözle görülebilen seviyede çatlak veya yırtık oluşumu,
- Kişinin dışkılama sırasında dışkının zorlanarak çıkması.
Belirtiler hakkında daha kapsamlı bilgi edinmek için “Makat Çatlağı Belirtileri Nelerdir?” başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
Anal Fissür Nasıl Oluşur?
Anal fissür dokuların gerilmesi, kas gerilmesi ve kan akışı bozukluğu gibi birkaç biyolojik durumun bir araya gelmesiyle oluşur. Uzun süre yaşanan kabızlık makat çatlağının en sık nedenlerindendir. Sert yapıda olan dışkı anüsten geçer ve bu bölgedeki deriyi gererek ince yapıdaki mukozanın yırtılmasına neden olur. Bu durum yaşandığında da bölge hassaslaşır ve her dışkılamada yara yeniden açılabilir.
Anal Fissür (Makat Çatlağı) Nasıl Teşhis Edilir?
Makatta çatlak belirtileri ve bu belirtilerin teşhis edilmesi uzman bir hekim tarafından uygulanan detaylı fiziki muayene ile mümkündür. Hastanın yaşadığı durum özelinde gerek görüldüğünde de endoskopi veya rektum ile kolon bölgesi incelenebilir.
Anal Fissür (Makat Çatlağı) Nasıl Tedavi Edilir?
“Makat çatlağı nasıl geçer?” sorusu da sıklıkla sorulur. Makat çatlağı tedavisi için ilk adım kişideki kabızlık durumunun düzeltilmesidir. Bunun için de kişiye özel dengeli beslenme planı oluşturulur. Dengeli beslenmede tam tahıllı ekmek, meyve, sebze, yağlı tohumlar mutlaka olmalıdır.
Anal fissür tedavisi için önemli bir adım olan beslenmede kişi günde 2-2,5 litre su tüketmelidir. Ancak bazı hastalarda dengeli beslenme sürecine rağmen bağırsak tembelliği gibi nedenlerle yaşanan kabızlık veya doğum sonrası süreçte yaşanan anal fissür durumlarında dışkı yumuşatan ilaçlar önerilebilir.
Makat çatlağının tedavisinde sıcak suyla yapılan oturma banyoları, doktorun önerdiği krem ve pomadların düzenli kullanımı da oldukça faydalıdır. Eğer ağrı çok yoğun yaşanıyorsa ağrı kesici ilaçlar da şikâyetin azalmasına yardımcı olur. Bunun yanı sıra ilaçlı tedaviyle birlikte beslenme rutinine dikkat edilmesi erken teşhis edilen makat çatlağının iyileşmesini sağlar.
Ancak uzun süre devam eden ve tedavi edilmediğinde çatlak yüzeyi genişlemiş makat çatlaklarında cerrahi tedavi gerekebilir.
Makat çatlağının tedavisine dair tüm bilinmesi gerekenleri “Makat Çatlağı Tedavisi Nedir? Makatta Çatlak Tedavisi Nasıl Olur?” başlıklı yazımızda ayrıca kaleme aldık.
Ameliyatsız Makat Çatlağı Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
İlaç tedavisi: Makat kasını gevşetmeye yarayan kremler kullanılır. Bu kremlerden bazıları tansiyonu düşürerek baş ağrısı yapma potansiyelleri mevcuttur. Ağrıyı kesmek için lokal anestezik kremler tuvalette 10dk. önce ve tuvaletten sonra kullanılmaktadır.
Botox: Botox uygulaması tıpta geniş bir sahada uygulanmasına rağmen kronik anal fissür tedavisinde kullanılması sınırlıdır. Makatta yeterli gevşeme sağlamasına rağmen çatlağı iyileştirme oranları sınırlı kalmaktadır. İşlem sonrası oluşan ağrı ise hastalarca zor tolere edilebilmektedir. Mükerrer enjeksiyon yapılanlarda inkontinans (gaz- dışkı kaçırma) sonucu ıslak anüs gelişebilmektedir.
Botox uygulaması kronik anal fissürde hastayı tedavi etmekte oldukça yetersizdir. Akut anal fissür hastalarının bir kısmını iyileştirmekle birlikte bu hasta grubu zaten ilaç tedavisi ile de iyileşmektedir. Bu sebep kliniğimizde botox uygulaması yapılmamaktadır.
Akut ve Kronik Makat Çatlağı Nasıl Tedavi edilir?
Akut dönemdeki makat çatlağı medikal ve konservatif tedavilerle cerrahiye gerek duymadan tedavi oranı yüksektir. Barsak alışkanlığının düzeltilmesi, ılık su oturma banyosu ile sfinkter dediğimiz makat kaslarının gevşetilmesi ve lokal ilaçlarla 3-4 haftada tedavi edilebilir.
Burada özellikle barsak alışkanlığının düzeltilmesi önemlidir. Öğünler düzenli olarak yenmeli, her öğünde mutlaka posalı gıdalar tüketilmeli, dışkılama esnasında ıkınılmamalıdır. Sabahları aç karnına büyük bir bardak ılık su barsakları çalıştırmak açısından çok faydalıdır. Ancak kronik fissürlerde bu başarı daha düşüktür.
Kronik makat çatlağı ise akut anal fissürün tam olarak tedavi edilmemesi sonucu veya sık tekrarlaması sonucu gelişir. Derin ve kenarları inflame yani kabarıktır. Tabanında sfinkter dediğimiz makat kası gözlenir. Makat çok sıkı ve dardır. Ağrı uzun sürelidir. Hastalar her dışkılamada makatın yırtıldığını ifade ederler. Dışkılama esnasında ve dışkılama işleminden 20-25 dakika sonra oluşan şiddetli ağrı tipiktir. Dışkılama sonrası kanama olabilir.
Makat Çatlağı Ameliyatı Nedir?
Makat çatlağı ameliyatı kişinin yaşadığı makat ağrısının uzun sürmesinden kaynaklı kronikleşmesi, kanama ve bölgede meme oluşumunun görülmesi nedeniyle gerekli bir tedavidir.
Kronikleşmiş makat çatlağında yaygın anal fissür ameliyatı yöntemlerden biri Lateral İnternal Sfinkterotomi- LİS (İç makat kasının kesilmesi)dir. Bu yöntemde makat iç kası çoğunlukla tam olarak kesilmektedir. Bu şekilde yapılan ameliyatlarda ciddi sorunlar ile karşılaşmaktayız. LİS’in en korkulan sonucu inkontinanstır (Gaz ve dışkı kaçırma). Değişik çalışmalarda %25’e kadar varan inkontinans bildirilmiştir. Ayrıca %10’ a varan oranlarında nüks-hastalığın tekrarı- bildirilmiştir. Bazı vakalarda ise apse ve fistül bildirilmektedir. Her ne kadar % 90 tedavi oranları veren yayınlar bulunsa da daha öncede bahsettiğimiz hastaların bir kısmı gaz ve dışkı kaçırmaktadır. Bu ise bu tekniğin güvenilirliğine gölge düşürmektedir. Bu nedenlerle aslında altın standart olan Cerrahi tedavi yerine tıbbi birçok alternatifler aranmaktadır. Tüm bu yüksek komplikasyon oranlarının en önemli sebebinin sfinkterotominin tam yapılması yani iç sfinkter kasının tamamının kesilmesidir. İç sfinkter tamamen kesilmediğinde makatta fissür nedeni ile oluşan sertlik nedeni ile yeterli esneklik sağlanamamakta tamamı kesildiğinde ise inkontinans olmaktadır. Hatta fissür hattı kaldığında sfinkter tam olarak kesilse bile yüksek nüks oranları bildirilmiştir.
Flepli Makat Çatlağı Ameliyatı Nedir?
Flepli makat çatlağı ameliyatı kronikleşmiş yani uzun süredir iyileşmeyen makat çatlaklarının tedavisinde uygulanan bir yöntemdir. Bu operasyonda çatlağın olduğu bölge kesilerek çıkarılır ve aynı bölge hastanın kendi dokusundan alınan küçük bir doku parçası (flepler) ile kapatılır. Böylece hem çatlak temizlenmiş olur hem de bölgenin kanlanması artırılarak iyileşme süreci hızlandırılır. Genellikle diğer tedavilere yanıt vermeyen, derinleşmiş ve çevresinde et beni (sentinel polip) oluşmuş çatlaklarda tercih edilir.
Flepli Makat Çatlağı Ameliyatı Başarılı Bir Yöntem midir?
Son yapılan çalışmalarda parsiyel sfinkterotomi ve anoplasti uygulamalarının yüksek başarı ve düşük inkontinens oranları bildirilmiştir. Bizim aynı yöntemi kullanarak kendi hastalarımızda yaptığımız çalışmada da yüksek başarıyı ortaya koyduk (http://ulutasmedicaljournal.com/index.php?mno=69569) . Flep yöntemi kullanılarak makatın normal fizyolojiye geri döndürülmesi yüksek başarının asıl sebebidir.
Flepli Makat Çatlağı Ameliyatını Nasıl Yapıyoruz?
Biz ameliyatlarımızda fissür hattını mutlaka çıkartıyor ve Anoplasti ile anal darlığı ortadan kaldırıyoruz. Böylece makatın esnekliği yeniden sağlanmış oluyor. (flepli anal fissür ameliyatı). Anal basıncı normal ya da düşük olan hastalarda sfinkterotomi yani kas kesme işlemi kesinlikle yapmıyoruz. Sadece anal basıncı yüksek olan hastalarda parsiyel sfinkterotomiyi ilave ederek nükslerin önüne geçiyoruz. Kas kesimi yaptıklarımızda bile kısmi yaptığımız için hastamızda anal inkontinans önüne geçilmiş olunuyor.
Makat Çatlağı Ameliyatı Sonrası Çok Ağrı Olur mu?
Makat çatlağı ameliyatı bizim uyguladığımız şekilde yapılırsa çok ağrılı bir işlem değildir. Hastaların ameliyat öncesi ciddi ağrısı olmasına rağmen hastaların çoğunda makat çatlağı ameliyatı sonrası ağrılar görülmemektedir.
Makat Çatlağı Ameliyatı Öncesi Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
Tüm ameliyat süreçlerinde olduğu gibi makat çatlağı ameliyatı öncesinde de dikkat edilmesi gereken bazı durumlar bulunur. Hasta ameliyattan birkaç gün önce acı ve baharat içermeyen yumuşak veya sıvı besinler tüketmelidir. Böylelikle makat çatlağı ameliyatı sonrası kişi tuvalete kolay çıkabilir. Hasta bu süreçte ayrıca küçük çekirdekli sebze ve meyveler tüketmemelidir. Son olarak da ameliyattan 6-8 saat önce yeme ve içmeyi kesmelidir.
Makat Çatlağı Ameliyatı Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
Anal fissür ameliyat sonrası hasta kısa sürede taburcu edilir ve birkaç gün içinde de rutin hayatına devam edebilir. Ancak makat çatlağı iyileşme belirtileri yaşanması birkaç haftayı bulabilir.
Makat çatlağı ameliyatı sonrası iyileşme süresi boyunca makatta az ağrı yaşanabilir. Bu ağrının engellenmesi için hastanın sağlıklı ve dengeli beslenmesi önemlidir. Ayrıca makat çatlağı ameliyatı sonrası kabızlığın önlemek ve 15 gün kadar sıcak su banyosuna devam etmek önemlidir.
Makat Çatlağına Ne İyi Gelir?
Sıklıkla merak edilen “Basur ve makat çatlağına ne iyi gelir?” sorusunun yanıtı aşağıdaki gibidir:
- Lifli beslenin: Meyve, sebze ve tam tahıllı gıdalar kabızlığı önler ve dışkının daha yumuşak olmasını sağlar.
- Bol su için: Günlük 2-3 litre su içmek, bağırsakların düzenli çalışmasına ve dışkının rahat çıkmasına yardımcı olur.
- Sıcak suya oturun: Günde 2-3 kez, 10-15 dakika sıcak suyla yapılan oturma banyoları kasların gevşemesini ve ağrının azalmasını sağlar.
- Tuvaleti ertelemeyin: İhtiyacınızı tuttuğunuzda kabızlık artar. Tuvalette fazla ıkınmaktan da kaçının.
- Hareket edin: Düzenli yürüyüş veya hafif egzersizler sindirimi kolaylaştırır ve bağırsakları çalıştırır.
- Tahriş edici yiyeceklerden uzak durun: Baharatlı, acılı veya asitli yiyecekler anüs bölgesini tahriş edip şikayetleri artırabilir.
- Doktorun önerdiği kremleri kullanın: Kas gevşetici veya ağrı kesici etkisi olan merhemler şikâyetleri hafifletir.
Şikayetleriniz varsa vakit kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanına başvurmanız en doğru adım olacaktır.
Detaylı Bilgi İçeren Videomuzu İzlemek İçin Tıklayın!
Sık Sorulan Sorular
Makat çatlağı nasıl gözükür?
Genelde anüsün kenarında küçük ama derin bir çizik veya yırtık şeklinde görülür. Bazen yanında küçük bir et parçası (et beni gibi) da olabilir.
Makat çatlağı nereye vurur?
Ağrı çoğunlukla makat çevresinde hissedilir ama kuyruk sokumuna veya kasıklara doğru da yayılabilir.
Makat çatlağı olanlar neye dikkat etmeli?
Kabız kalmamak, bol su içmek, lifli beslenmek, ıkınmaktan kaçınmak ve sıcak su banyosu yapmak çok önemlidir.
Makat çatlağı kimlerde olur?
En çok kabızlık yaşayan, doğum yapan kadınlarda, ishal atakları olanlarda ve uzun süre oturan kişilerde görülür.
Makat çatlağı olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Dışkılama sırasında cam kesiği gibi yanıcı, keskin bir ağrı olur. Çoğu zaman az miktarda parlak kırmızı kan da görülebilir.
Anal fissür geçer mi?
Erken dönemde tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle çoğu zaman geçer. Kronikleşirse ameliyat gerekebilir.
Anal fissür – hemoroid farkı nedir?
Fissürde ağrı dışkılama ile başlar ve saatlerce sürebilir. Hemoroiddeyse daha çok şişlik, dolgunluk ve basınç hissi vardır. Daha kapsamlı bilgiyi “Makat Çatlağı ve Hemoroid Arasındaki Farklar Nelerdir?” yazımızda bulabilirsiniz.
Anal fissür tekrarlar mı?
Özellikle kabızlık devam ederse veya yaşam tarzı değişmezse tekrarlayabilir.
Makat çatlağına zeytinyağı sürmek iyi gelir mi?
Bilimsel olarak kanıtlanmış bir tedavi değildir. Nemlendirici etkisiyle geçici rahatlama sağlayabilir ama kalıcı çözüm sunmaz.
Makat çatlağı kendiliğinden geçer mi?
Yeni başlayan çatlaklar bazı kişilerde kendiliğinden iyileşebilir, ama kronikleşirse genellikle tedavi gerekir.
Kantaron yağı makat çatlağına iyi gelir mi?
Halk arasında kullanılır ama tıbbi olarak kanıtlanmış değildir. Yine de tahriş etmezse destekleyici olarak düşünülebilir.
Makat çatlağının iyileştiği nasıl anlaşılır?
Dışkılama sırasında ağrı ve kanama ortadan kalkar, çatlak görüntüsü kapanır.
Makat çatlağı kaç günde geçer?
Erken dönemde tedaviye başlanırsa 1-2 haftada düzelebilir. Kronikleşirse aylar sürebilir.
Sarımsak makat çatlağına iyi gelir mi?
Tahriş edici etkisi nedeniyle zarar verebilir. Kesinlikle önerilmez.
Vazelin makat çatlağına iyi gelir mi?
Bölgeyi nemlendirdiği için sürtünmeyi azaltır ve rahatlatıcı olabilir ama tek başına tedavi etmez.
Makat çatlağı olan ne yememeli?
Acılı, baharatlı, asitli yiyeceklerden ve kabızlığı artıran aşırı unlu, yağlı yiyeceklerden kaçınılmalıdır.
Anal fissür için hangi doktor tercih edilmelidir?
Şikayetleriniz varsa vakit kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanına başvurmanız en doğru adım olacaktır.
